Remise in het schaken

Wat is remise in het schaken?

Remise in het schaken wordt gedefinieerd wanneer geen van beide tegenstanders wint, maar een half punt (vergeleken met een heel punt) aan hen wordt toegekend. Dit kan vaak een gunstig resultaat zijn tegen een sterkere tegenstander, in tegenstelling tot een zwakkere tegenstander, wat kan aanvoelen als een gemiste kans.

Remise in schaakpartijen kan op twee fundamenteel verschillende manieren ontstaan. Ten eerste kan de stelling zelf verdere vooruitgang onmogelijk maken — dit omvat pat, dode stelling en drievoudige herhaling. Ten tweede kunnen de spelers overeenkomen dat geen van beide partijen kan winnen. De 50-zettenregel zit daar een beetje tussenin. Het stelt spelers in staat remise te claimen als er geen betekenisvolle vooruitgang is geboekt. Je moet zeggen: “Ik bied remise aan,” en volgens de etiquette op je klok drukken. Sommige toernooien leggen een “geen remiseaanbod vóór zet 30”-regel op om voortijdige overeenkomsten te ontmoedigen.

Populaire remiseregels in het schaken

FIDE erkent vijf verschillende remisemechanismen. Elk werkt anders en het kennen van de precieze regels is belangrijk — vooral bij tijdsdruk, waar een gemiste claim je een half punt kan kosten.

Remise door pat

Pat is het meest dramatische en meest verkeerd begrepen remisetype. Een partij wordt onmiddellijk beëindigd en remise is automatisch als de koning niet schaak staat en er geen legale zetten mogelijk zijn.

Pat verrast beginners in beide richtingen.

Remises kunnen onzorgvuldige ongelukken zijn, waarbij spelers met een voordeel de vijandelijke koning naar een hoek duwen, legale zetten verhinderen maar geen schaak geven.

Garry Kasparov behaalde een remise tegen Anatoly Karpov. Pat kan worden gebruikt als laatste redmiddel voor de verliezende speler. Onder sterke spelers fungeert de patregel als een belangrijke verdediging die eindspelen tactisch levend houdt.

Remise door drievoudige herhaling

Een speler kan remise claimen wanneer een identieke stelling drie keer is voorgekomen tijdens de partij, op voorwaarde dat dezelfde speler aan zet is en alle rokade- en en passant-rechten ongewijzigd zijn. Dit is echter niet automatisch; de speler moet de remise claimen, anders gaat de partij door. Op de meeste online platforms wordt de remise echter automatisch geactiveerd bij de derde herhaling.

De stellingen hoeven niet op opeenvolgende zetten voor te komen. Een stelling kan verschijnen op zet 20, opnieuw op zet 35 en een derde keer op zet 52 — het komt nog steeds in aanmerking. Het meest voorkomende praktische scenario is eeuwig schaak, waarbij een verliezende speler een reeks schaakjes ontdekt waaraan de tegenstander niet kan ontsnappen. Omdat het schaakpatroon dezelfde stelling herhaalt, leidt dit tot een claim van drievoudige herhaling. In 2014 voerde FIDE een vijfvoudige herhalingsregel in (als dezelfde stelling vijf keer voorkomt, beëindigt de arbiter de partij automatisch als remise).

Dode stelling in het schaken

Dit gebeurt als beide spelers door geen enkele legale zettenreeks schaakmat kunnen geven. Automatisch wordt remise afgeroepen en de partij onmiddellijk beëindigd. Dit komt vaak voor in eindspelen zoals koning tegen koning, koning en loper tegen koning, koning en paard tegen koning, en koning en loper tegen koning en loper wanneer beide lopers op velden van dezelfde kleur staan.

Remise door dode stelling is meestal eenvoudig, maar online platforms veroorzaken soms verwarring. Het wordt niet beschouwd als tijdverlies als een speler geen tijd meer heeft maar de tegenstander onvoldoende materiaal heeft om schaakmat te geven; het wordt dan als remise beschouwd.

Remise door overeenkomst

De meest voorkomende remise in het schaken is een overeengekomen remise; het kan op elk moment worden aangeboden. Als de tegenstander accepteert, eindigt de partij onmiddellijk en krijgt elke speler een half punt. Volgens de FIDE-regels is er geen minimum aantal zetten vereist, hoewel sommige toernooien vroege remiseaanbiedingen kunnen beperken.

De overeengekomen remise heeft een gecompliceerde reputatie. Het is vaak verstandig wanneer de stelling geen van beide partijen reële winstkansen biedt. Maar “grootmeesterremises” — snelle, oppervlakkige overeenkomsten tussen spelers die de partij nauwelijks betwisten — frustreren al tientallen jaren fans.

In 2018 tijdens het Wereldkampioenschap schaken eindigden alle 12 klassieke partijen tussen Magnus Carlsen en Fabiano Caruana in remise, wat het eerste kampioenschap in de geschiedenis markeerde zonder een enkele beslissende klassieke partij. De titel werd beslist in snelschaak-tiebreaks, die Carlsen met 3–0 won.

50-zettenregel als belangrijk remisemechanisme

Als er 50 opeenvolgende zetten door beide partijen zijn gedaan zonder enige pionzetting of stukverovering, staat de 50-zettenregel een van beide spelers toe remise te claimen. Net als bij drievoudige herhaling is deze remise niet automatisch — de speler moet het claimen. FIDE handhaaft ook een 75-zettenversie: dezelfde regel wordt toegepast, maar verhoogd tot 75 zetten, waarbij een arbiter de partij als remise beëindigt.

Dit voorkomt dat partijen eindeloos duren wanneer geen van beide partijen vooruitgang boekt. Dit is het meest van toepassing aan het einde van een partij, in theorie wanneer elke speler voldoende materiaal heeft om te winnen maar de techniek mist om schaakmat te geven. De beste verdediging tegen verlies door deze regel is het beheersen van de basis-schaakmatpatronen.

Laatste inzichten over remise

Remises zijn een fundamenteel onderdeel van het schaken en een integraal onderdeel van de strategische basis van het spel. Voor een verliezende speler kan een remise worden gezien als een reddingslijn, een manier om nog een half punt veilig te stellen en beloond te worden voor vindingrijk verdedigen. Voor de winnende speler geldt hetzelfde: het begrijpen van de valkuil voordat je erin trapt, en het niet laten glippen van een gewonnen stelling. Voor een grootmeester is de vaardigheid om precies te weten wanneer je remise moet aanbieden, wanneer je het moet claimen en wanneer je moet blijven vechten.