Wat is remise in het schaken?
Remise in het schaken wordt gedefinieerd wanneer geen van beide tegenstanders wint, maar er een half punt (vergeleken met een vol punt) aan hen wordt toegekend. Dit kan vaak een gunstig resultaat zijn tegen een sterkere tegenstander, in tegenstelling tot een zwakkere tegenstander, wat kan aanvoelen als een gemiste kans.
Remise in schaakspelsituaties kan op twee fundamenteel verschillende manieren ontstaan. Ten eerste kan de stelling zelf verdere vooruitgang onmogelijk maken — dit omvat patt, dode stelling en drievoudige herhaling. Ten tweede kunnen de spelers overeenkomen dat geen van beide kan winnen. De 50-zettenregel zit daar ergens tussenin. Het stelt spelers in staat remise te claimen als er geen betekenisvolle vooruitgang is geboekt. Je moet zeggen: “Ik bied remise aan,” en volgens de etiquette op je klok drukken. Sommige toernooien leggen een “geen remiseaanbod vóór zet 30”-regel op om voortijdige overeenkomsten te ontmoedigen.
Populaire remiseregels in het schaken
FIDE erkent vijf verschillende remisemechanismen. Elk werkt anders en het kennen van de precieze regels is belangrijk — vooral onder tijdsdruk, waar een gemiste claim je een half punt kan kosten.
Remise door patt
Patt is de meest dramatische en meest verkeerd begrepen remisetype. Een partij wordt onmiddellijk beëindigd en remise is automatisch als de koning niet schaak staat en er geen legale zetten mogelijk zijn.
Patt verrast beginners aan beide kanten.
Remises kunnen onzorgvuldige ongelukken zijn, omdat spelers met een voordeel de vijandelijke koning naar een hoek kunnen drijven, legale zetten verhinderen maar geen schaak geven.
Garry Kasparov behaalde een remise tegen Anatoly Karpov. Een patt kan worden gebruikt als laatste redmiddel voor de verliezende speler. Onder sterke spelers fungeert de pattregel als een belangrijke verdediging die eindspelen tactisch levend houdt.
Remise door drievoudige herhaling
Een speler kan remise claimen wanneer een identieke stelling drie keer is voorgekomen tijdens de speeltijd, op voorwaarde dat dezelfde speler aan zet is en alle rochade- en en passant-rechten ongewijzigd blijven. Dit is echter niet automatisch; de speler moet de remise claimen, anders gaat de partij verder. Op de meeste online platforms wordt de remise echter automatisch geactiveerd bij de derde herhaling.
De stellingen hoeven niet op opeenvolgende zetten voor te komen. Een stelling kan verschijnen op zet 20, opnieuw op zet 35 en een derde keer op zet 52 — het telt nog steeds. Het meest voorkomende praktische scenario is eeuwig schaak, waarbij een verliezende speler een reeks schaakjes ontdekt waaraan de tegenstander niet kan ontsnappen. Omdat het schaakpatroon dezelfde stelling herhaalt, leidt dit tot een claim van drievoudige herhaling. In 2014 voerde FIDE een vijfvoudige herhalingsregel in (als dezelfde stelling vijf keer voorkomt, beëindigt de arbiter de partij automatisch als remise).
Dode stelling in het schaken
Dit gebeurt wanneer beide spelers door geen enkele legale zettenreeks een schaakmat kunnen geven. Automatisch wordt remise uitgeroepen, waarmee de partij onmiddellijk eindigt. Dit gebeurt vaak in eindspelen zoals koning tegen koning, koning en loper tegen koning, koning en paard tegen koning, en koning en loper tegen koning en loper wanneer beide lopers op velden van dezelfde kleur staan.
Remise door dode stelling is meestal eenvoudig, maar online platforms veroorzaken soms verwarring. Het wordt niet beschouwd als tijdverlies als een speler geen tijd meer heeft maar de tegenstander geen materiaal heeft om schaakmat te geven; het wordt dan als remise beschouwd.
Remise door overeenkomst
De meest voorkomende remise in het schaken is een overeengekomen remise; deze kan op elk moment worden aangeboden. Als de tegenstander accepteert, eindigt de partij onmiddellijk, waarbij elke speler een half punt krijgt. Volgens de FIDE-regels is er geen minimum aantal zetten vereist, hoewel sommige toernooien vroege remiseaanbiedingen kunnen beperken.
De overeengekomen remise heeft een gecompliceerde reputatie. Het is vaak verstandig wanneer de stelling geen van beide partijen reële winstkansen biedt. Maar “grootmeesterremises” — snelle, oppervlakkige overeenkomsten tussen spelers die de partij nauwelijks betwisten — hebben fans al tientallen jaren gefrustreerd.
In 2018 tijdens het Wereldkampioenschap schaken eindigden alle 12 klassieke partijen tussen Magnus Carlsen en Fabiano Caruana in remise, dit was de eerste kampioenschapswedstrijd in de geschiedenis zonder een enkele beslissende klassieke partij. De titel werd beslist in rapid tiebreaks, die Carlsen met 3–0 won.
50-zettenregel als belangrijk remisemechanisme
Als er 50 opeenvolgende zetten door beide partijen zijn gedaan zonder pionzet of stukverplaatsing, staat de 50-zettenregel een van beide spelers toe remise te claimen. Net als bij drievoudige herhaling is deze remise niet automatisch — de speler moet deze claimen. FIDE handhaaft ook een 75-zettenversie: dezelfde regel wordt toegepast, maar verhoogd tot 75 zetten, waarbij een arbiter de partij als remise beëindigt.
Dit voorkomt dat partijen eindeloos duren wanneer geen van beide partijen vooruitgang boekt. Dit is het meest van toepassing aan het einde van een partij, in theorie wanneer elke speler voldoende materiaal heeft om te winnen maar de techniek mist om schaakmat te geven. De beste verdediging tegen verlies door deze regel is het beheersen van de basismaatpatronen.
Laatste inzichten over remise
Remises zijn een fundamenteel onderdeel van het schaken en een essentieel onderdeel van de strategische basis van het spel. Voor een verliezende speler kan remise worden gezien als een reddingslijn, een manier om nog een half punt veilig te stellen en beloond te worden voor vindingrijk verdedigen. Voor de winnende speler geldt hetzelfde: de val begrijpen voordat je erin trapt, een gewonnen stelling niet laten glippen. Voor een grootmeester is de vaardigheid om precies te weten wanneer je remise moet aanbieden, wanneer je deze moet claimen en wanneer je moet blijven vechten.
Zie ook
Lees meer: Patt, Schaaktijdcontroles en Arbiter in het schaken.
Veelgestelde vragen over remise
Wat zijn alle officiële manieren waarop een schaakpartij in remise kan eindigen?
Een partij kan eindigen in remise door patt, overeenkomst, herhaling, de 50-zettenregel of onvoldoende materiaal.
Kun je automatisch remise claimen in online schaken?
De meeste schaakplatforms detecteren automatisch remises of staan een remiseclaim toe wanneer dat mogelijk is.
Wat is het verschil tussen patt, drievoudige herhaling en de 50-zettenregel?
Patt eindigt onmiddellijk; herhaling vereist herhaalde stellingen, en de 50-zettenregel vereist geen pionzetten of slagen.
Waarom komen grootmeesters zo vaak remise overeen in professioneel schaken?
Grootmeesters komen vaak remise overeen wanneer nauwkeurig spel geen van beide partijen reële winstkansen laat.