Silnik szachowy

Czym jest silnik szachowy?

Silnik szachowy analizuje pozycję początkową, przeszukuje wszystkie możliwe kontynuacje i podaje najlepszy ruch. Stockfish ocenia do dziesięciu milionów pozycji na sekundę na standardowym sprzęcie. Silniki neuronowe, takie jak Leela Chess Zero, oceniają znacznie mniej pozycji, ale z głębszym zrozumieniem pozycyjnym – każda ocena jest „mądrzejsza”, co rekompensuje mniejszą liczbę.

Każdy poważny gracz używa silników do przygotowań. Tytułowani szachiści sprawdzają nowości debiutowe, weryfikują pomysły taktyczne i analizują partie przeciwników przed turniejami. Komentatorzy uruchamiają je podczas transmisji na żywo. Trenerzy używają ich do identyfikowania błędów w grze uczniów. Niezależnie od tego, czy analizujesz klasyczną partię arcymistrza, czy sprawdzasz błąd w szachach błyskawicznych, silnik jest cichym partnerem, na którym polega każdy szachista.

Najlepsze silniki szachowe na świecie

Silniki szachowe rywalizują w mistrzostwach, aby znaleźć najlepiej działające programy, takich jak TCEC (Top Chess Engine Championship) i Chess.com Computer Chess Championship. Oto silniki, które definiują obecną erę.

Stockfish

Stockfish jest najsilniejszym publicznie dostępnym silnikiem szachowym od lat. Powstał w 2008 roku jako fork open-source'owego silnika Glaurung, stworzonego przez norweskiego programistę Torda Romstada. Włoski programista Marco Costalba zmienił nazwę na Stockfish – ponieważ był „produkowany w Norwegii i gotowany we Włoszech”. Od 2020 roku Stockfish zintegrował NNUE (Efficiently Updatable Neural Networks), łącząc tradycyjne przeszukiwanie z oceną sieci neuronowej. Dominuje we wszystkich głównych zawodach silników i zasila narzędzia analityczne na Lichess i Chess.com. Silnik szachowy online, którego najprawdopodobniej teraz używasz? Prawdopodobnie Stockfish.

Leela Chess Zero (Lc0)

Leela Chess Zero to open-source'owy silnik zainspirowany AlphaZero od Google DeepMind. Zapoczątkowany w styczniu 2018 roku przez Gary'ego Linscotta, Leela nauczyła się szachów poprzez samodzielną grę, zaczynając tylko od zasad gry. Wolontariusze z całego świata dostarczali moc obliczeniową do trenowania jej sieci neuronowych. Leela osiągnęła poziom arcymistrzowski pod koniec 2018 roku i od tego czasu jest bliskim rywalem Stockfisha. Styl jest wyraźnie inny: bardziej pozycyjny, bardziej skłonny do poświęceń dla długoterminowej przewagi i zdolny do naśladowania ludzkiego odczucia.

AlphaZero

AlphaZero to silnik, który zmienił wszystko. Opracowany przez Google DeepMind i ujawniony w grudniu 2017 roku, nauczył się szachów od podstaw w ciągu czterech godzin samodzielnej gry – a następnie rozgromił Stockfisha 28–0 przy 72 remisach. Demis Hassabis z DeepMind nazwał jego styl „obcym”: śmiałe poświęcenia, długoterminowe pozycyjne duszenie i ruchy łamiące wszelkie konwencje. AlphaZero nigdy nie został udostępniony publicznie, ale jego wpływ jest wszechobecny – każdy czołowy silnik szachowy używa teraz technologii sieci neuronowych, którą spopularyzował.

Komodo Dragon

Komodo został zbudowany przez programistę Dona Daileya i arcymistrza Larry'ego Kaufmana od 2010 roku. Zyskał reputację dzięki wyjątkowej ocenie pozycyjnej – gdy inne silniki nie mogły znaleźć planu, Komodo potrafił stworzyć coś z niczego. Po śmierci Daileya w 2013 roku Mark Lefler kontynuował rozwój. W 2020 roku zespół wydał Dragona, integrując technologię NNUE. Obecnie należący do Chess.com, Komodo Dragon pozostaje wśród trzech najlepszych silników na świecie.

Rybka

Rybka, czyli „mała rybka” po czesku, w latach 2005–2010 dominowała w szachach komputerowych pod kierownictwem twórcy Vasika Rajlicha. Silnik zdobył cztery tytuły mistrza świata w szachach komputerowych, zanim został ich pozbawiony z powodu zarzutów o plagiat. Pomimo kontrowersji, znaczny wpływ Rybki na rozwój silników pozostaje ważnym rozdziałem w historii gry.

Początki terminu „silnik szachowy”

Koncepcja maszyny grającej w szachy jest starsza niż komputery. W 1770 roku węgierski wynalazca Wolfgang von Kempelen zaprezentował „Mechanicznego Turka” – manekina w szafie, który wydawał się grać w szachy autonomicznie. Pokonał Napoleona i Benjamina Franklina. Jednak wynalazek był oszustwem – w środku ukryty był ludzki mistrz obsługujący figury.

Dopiero w 1912 roku powstała pierwsza prawdziwa maszyna do gry w szachy, gdy hiszpański inżynier Leonardo Torres y Quevedo stworzył El Ajedrecistę, urządzenie potrafiące wygrać końcówkę król i wieża. W latach 50. XX wieku rozpoczęły się nowoczesne szachy komputerowe, gdy Alan Turing napisał pierwszy algorytm gry w szachy, a inżynier IBM Alex Bernstein zbudował pierwszy w pełni zautomatyzowany program – który potrzebował ośmiu minut na ruch.

Słowo „silnik” weszło do słownictwa szachowego w 1986 roku, kiedy firma Sys-10 sprzedawała swój sprzęt pod marką „Chess Engine”. Gdy oprogramowanie oddzieliło się od interfejsów graficznych poprzez protokoły takie jak WinBoard, a później Universal Chess Interface, termin się utrwalił: „silnik” stał się rdzeniem obliczeniowym kryjącym się za szachownicą widoczną na ekranie. Kiedy mistrz świata Garry Kasparow został pokonany przez Deep Blue IBM w 1997 roku, era ludzkiej supremacji w szachach dobiegła końca.

Podsumowanie na temat silników szachowych

Silniki szachowe na zawsze zmieniły sposób, w jaki gra się w szachy, jak się je studiuje i ogląda. Żaden czołowy gracz nie przygotowuje się bez nich. Żadna poważna transmisja nie działa bez paska oceny. Gra nie została przez nie umniejszona – jeśli już, to pogłębiły zrozumienie, ujawniając warstwy złożoności, których ludzie nie mogli odkryć. Niezależnie od tego, czy używasz internetowego silnika szachowego do analizy swojej ostatniej partii, czy śledzisz superfinał TCEC z Stockfishem i Leelą, te programy są teraz nierozerwalnie związane z szachami.