Schaakpolitiek heeft echte coalities nodig
Schaakpolitiek heeft echte coalities nodig.
Voor een sport die op strategie is gebouwd, heeft schaken een van de minst strategische politieke systemen die denkbaar zijn. FIDE — de Internationale Schaakfederatie — bestaat uit bijna 200 nationale federaties. Elk, van India tot IJsland, heeft één stem. Samen kiezen ze elke vier jaar de FIDE-president, keuren ze budgetten goed en bepalen ze de richting van de sport. Op papier is het een democratie. In werkelijkheid lijkt het meer op een familiereünie die eens in de vier jaar plaatsvindt, waar iedereen beleefd instemt om alles hetzelfde te houden — en dan naar huis terugkeert tot de volgende.
Tussen verkiezingen door wordt het bestuur stil. Er zijn formele bijeenkomsten (vergaderingen genoemd, vaak online), maar geen blijvende allianties, geen georganiseerde blokken van landen die naar gedeelde doelen toewerken. Er zijn nauwelijks doelen. De communicatie tussen federaties is minimaal — het meeste contact vindt plaats tijdens officiële evenementen of congressen, niet in gecoördineerde beleidsdiscussies.
En dat is vreemd, want het FIDE-handvest geeft federaties enorme collectieve macht. Tien van hen die samen optreden kunnen een punt op de agenda van de Algemene Vergadering plaatsen (Artikel 8.3). Een kwart van hen kan een Buitengewone Vergadering eisen (Artikel 5.7). Continentale unies — Europa, Azië, Afrika en Amerika — worden expliciet gemachtigd onder Artikel 16 om regelgeving voor te stellen, hervormingen te verzoeken of zelfs te vragen hoe ontwikkelingsgelden worden gebruikt.
Als federaties ooit zouden besluiten deze mechanismen te gebruiken — om hun agenda openbaar te maken, buiten de verkiezingscyclus te coördineren en formeel eisen te stellen — zou het hele systeem van schaakpolitiek van de ene op de andere dag veranderen. Ze zouden kunnen aandringen op transparantie over hoe subsidies worden verdeeld (Artikel 24.1), benoemingen in twijfel trekken, hervormingen halverwege de cyclus voorstellen of vragen stellen over de commerciële deals van FIDE. De instrumenten zijn er.
Een deel van de reden is generatiegebonden. Schaakpolitiek is een ruimte voor zeer oude mensen — omdat het decennia duurt om vrienden te worden met andere schaakfunctionarissen. De bijeenkomsten zijn zeldzaam en de meeste federatieleiders zijn thuisblijvers die zelden voor zaken reizen, tenzij het een congres of een Wereldkampioenschap is. Zelfs dat gebeurt maar eens in de twee jaar. Het is moeilijk om een coalitie te bouwen als je belangrijkste diplomatieke activiteit bestaat uit het eens in de tien jaar tegen iemand aanlopen bij een ontbijtbuffet.
Wanneer er wel allianties verschijnen, gaan ze over geopolitiek en tradities. De Emiraten kunnen stemmen coördineren in de Arabische wereld; Rusland beïnvloedt traditioneel de voormalige GOS-landen en delen van Afrika. Maar dit zijn tijdelijke stemmachines, geen politieke coalities. Zodra de verkiezing voorbij is, worden ze afgebroken als campagnereclameborden na de verkiezingsdag. De politieke logica van het schaken blijft vaag feodaal — kleine federaties die rond grotere machten draaien, wachtend op een knikje, een subsidie of een uitnodiging.
Andere sporten zijn hier overheen gegroeid. Organisaties zoals de UEFA van het voetbal zijn niet alleen evenementenorganisatoren; het zijn politieke ecosystemen die onderhandelen over financiering, bestuur en wereldwijde invloed. In het schaken organiseren de continentale organen meestal toernooien en geven ze beleefde persberichten uit.
En toch, op het moment dat federaties regelmatig met elkaar gaan praten — om collectieve agenda's te publiceren, transparant te handelen en te coördineren halverwege de verkiezingscyclus — zal de machtsbalans verschuiven. De verantwoordingsplicht zal toenemen.
Ik begrijp waarom de schaakpolitiek is zoals die is, maar ik vind het nog steeds ironisch. Het spel dat coördinatie, vooruitziendheid en de waarde van verbonden stukken leert, heeft nog steeds een politiek systeem waarin elk stuk alleen handelt.
Dit is een opinieartikel van Ilya Merenzon, CEO van World Chess. Het werd oorspronkelijk gepubliceerd in zijn persoonlijke blog.