Polityka szachowa potrzebuje prawdziwych koalicji.
Dla sportu zbudowanego na strategii, szachy mają jeden z najmniej strategicznych systemów politycznych, jakie można sobie wyobrazić. FIDE – Międzynarodowa Federacja Szachowa – składa się z prawie 200 federacji narodowych. Każda, od Indii po Islandię, ma jeden głos. Razem wybierają Prezydenta FIDE co cztery lata, zatwierdzają budżety i wyznaczają kierunek rozwoju sportu. Na papierze to demokracja. W rzeczywistości bardziej przypomina zjazd rodzinny, który odbywa się raz na cztery lata, gdzie wszyscy grzecznie zgadzają się, by nic nie zmieniać – a potem wracają do domów do następnego spotkania.
Między wyborami zarząd milknie. Są formalne spotkania (zwane zgromadzeniami, często online), ale brak trwałych sojuszy, zorganizowanych bloków krajów dążących do wspólnych celów. Prawie nie ma nawet celów. Komunikacja między federacjami jest minimalna – większość kontaktów odbywa się na oficjalnych wydarzeniach lub kongresach, a nie w ramach skoordynowanych dyskusji politycznych.
A to dziwne, bo Statut FIDE daje federacjom ogromną kolektywną władzę. Dziesięć z nich działając razem może umieścić punkt w porządku obrad Zgromadzenia Ogólnego (Artykuł 8.3). Jedna czwarta może zażądać Nadzwyczajnego Zgromadzenia (Artykuł 5.7). Związki kontynentalne – Europa, Azja, Afryka i Ameryki – są wyraźnie uprawnione na mocy Artykułu 16 do proponowania regulacji, żądania reform, a nawet kwestionowania sposobu wykorzystania funduszy rozwojowych.
Gdyby federacje kiedykolwiek zdecydowały się użyć tych mechanizmów – upublicznić swój program, koordynować działania poza cyklem wyborczym i formalnie domagać się czegoś – cały system polityki szachowej zmieniłby się z dnia na dzień. Mogłyby naciskać na przejrzystość w dystrybucji dotacji (Artykuł 24.1), kwestionować nominacje, proponować reformy w trakcie kadencji lub zadawać pytania dotyczące komercyjnych umów FIDE. Narzędzia są.
Częściowo wynika to z pokoleniowego charakteru. Polityka szachowa to przestrzeń dla bardzo starych ludzi – bo potrzeba dekad, by zaprzyjaźnić się z innymi działaczami szachowymi. Spotkania są rzadkie, a większość liderów federacji to domatorzy, którzy rzadko podróżują służbowo, chyba że na kongres lub Mistrzostwa Świata. Nawet to zdarza się tylko co dwa lata. Trudno zbudować koalicję, gdy główną formą dyplomacji jest wpadnięcie na kogoś przy śniadaniowym bufecie raz na dziesięć lat.
Kiedy sojusze się pojawiają, dotyczą geopolityki i tradycji. Emiraty mogą koordynować głosy w świecie arabskim; Rosja tradycyjnie wpływa na byłe kraje WNP i części Afryki. Ale to tymczasowe maszyny do głosowania, nie polityczne koalicje. Gdy wybory się kończą, są demontowane jak billboardy wyborcze po dniu głosowania. Logika polityczna szachów pozostaje lekko feudalna – małe federacje krążą wokół większych mocarstw, czekając na skinienie, dotację lub zaproszenie.
Inne sporty już to przerosły. Organizacje takie jak UEFA w piłce nożnej to nie tylko organizatorzy wydarzeń; to ekosystemy polityczne negocjujące finansowanie, zarządzanie i globalne wpływy. W szachach organy kontynentalne głównie organizują turnieje i wydają grzeczne komunikaty prasowe.
A jednak, gdy federacje zaczną ze sobą regularnie rozmawiać – publikować wspólne programy, działać przejrzyście i koordynować działania w trakcie cyklu wyborczego – równowaga sił się zmieni. Odpowiedzialność wzrośnie.
Rozumiem, dlaczego polityka szachowa jest taka, jaka jest, ale wciąż uważam to za ironiczne. Gra, która uczy koordynacji, przewidywania i wartości połączonych figur, wciąż ma system polityczny, w którym każda figura działa samotnie.
To felieton autorstwa Ilyi Merenzona, CEO World Chess. Został pierwotnie opublikowany na jego osobistym blogu.