Jeśli śledzisz elitarną szachistykę — lub, szczerze mówiąc, nawet tylko średniozaawansowane turniejowe dramy — mogłeś usłyszeć, że 17-letni amerykański arcymistrz Christopher Yoo został zawieszony w październiku 2023 roku po incydencie, w którym fizycznie uderzył kamerzystę podczas Mistrzostw Szachowych USA.

Według doniesień, incydent polegał na tym, że Yoo uderzył pracownika mediów statywem po przegranej — załamanie w realnym świecie podczas wydarzenia bardzo internetowego. Amerykańska Federacja Szachowa (US Chess) odpowiedziała rocznym zawieszeniem, a następnie pięcioletnim okresem próbnym. Była to jedna z najpoważniejszych sankcji dyscyplinarnych w ostatnich latach amerykańskich szachów.

Wyobraźcie sobie więc nasze zdziwienie — i wielu innych — gdy Yoo pojawił się, zaledwie kilka miesięcy później, grając w międzynarodowych turniejach FIDE, jakby nic się nie stało. Czy zakaz został zniesiony? Skrócony? Zignorowany?

Cóż. Oto, gdzie popełniliśmy błąd — i czego się od tego czasu dowiedzieliśmy.

Po pierwsze, ważna korekta: FIDE nie wydało zakazu.

Zawieszenie pochodzi od US Chess i dotyczy tylko turniejów pod ich jurysdykcją — czyli krajowych wydarzeń w USA, a nie globalnych. Chociaż wcześniej napisaliśmy, że FIDE wydało własny zakaz, nie ma publicznego zapisu takiego zdarzenia. Żałujemy błędu i przepraszamy FIDE za sugerowanie w naszym artykule i tweecie, że to oni byli odpowiedzialni za egzekwowanie zakazu, który nigdy nie był ich.

A to prowadzi nas do prawdziwego problemu: fragmentarycznego, często nieprzejrzystego systemu egzekwowania dyscypliny w szachach, gdzie federacje działają półniezależnie, a konsekwencje nie zawsze dobrze podróżują przez granice.

W większości sportów zakaz za napaść fizyczną wywołałby kaskadę zawieszeń — krajowych, międzynarodowych, komercyjnych. W szachach, jeśli jedna federacja wyda zakaz, inni organizatorzy niekoniecznie są zobowiązani go egzekwować. Dopóki FIDE nie zdecyduje się zająć sprawą na wniosek federacji — co tutaj nie miało miejsca — zawodnicy technicznie mogą swobodnie rywalizować za granicą, nawet jeśli są zawieszeni w kraju.

Co Yoo robi. Gra za granicą. I dopóki turniej nie odbywa się w USA — lub nie jest wyraźnie powiązany z US Chess — nie łamie żadnych zasad.

Mimo to sytuacja wydaje się… dziwna. Nastoletni arcymistrz odbywa poważne zawieszenie za gwałtowny wybuch na mistrzostwach kraju, ale kontynuuje rywalizację na globalnej scenie, gdzie incydent jest ledwo zauważany, a zakaz prawnie za nim nie podąża.

To nie wina FIDE. To problem zarządzania. Szachy są globalnym sportem z brakiem globalnego kodeksu postępowania, przynajmniej takiego, który płynnie przechodzi z federacji do federacji. W rezultacie nawet poważne naruszenia mogą stać się zlokalizowane — jak prawa w szachowym Dzikim Zachodzie.

Nie wzywamy do linczu. Nie jesteśmy tu, by zniszczyć życie nastolatka. Uważamy po prostu, że sport, który aspiruje do bycia traktowanym poważnie — olimpijsko poważnie, z miliardowymi sponsorami — powinien mieć system, który to odzwierciedla.

I my też powinniśmy zrobić swoją część. Więc:

Droga FIDE, przepraszamy.
Nie wydaliście zakazu i nie mieliście go egzekwować. Źle to zrozumieliśmy i postaramy się poprawić.

Korekta: W oryginalnej wersji tego artykułu — i towarzyszącym tweecie — sugerowaliśmy, że Christopher Yoo został zbanowany przez FIDE. To nasza wina.  Rzeczywisty zakaz pochodzi od Amerykańskiej Federacji Szachowej, i o ile nam wiadomo,  FIDE nie wydało własnej, oddzielnej sankcji. Oznacza to, że zakaz jest egzekwowalny  tylko w Stanach Zjednoczonych, a Yoo pozostaje technicznie uprawniony do gry w turniejach FIDE za granicą.

FIDE nie ma obowiązku egzekwować zawieszeń US Chess ani ich nagłaśniać. Więc chociaż nadal uważamy, że to trochę dziwne, że zawodnik objęty zawieszeniem za napaść pojawia się na turniejach, jakby nic się nie stało, problemem nie jest to, że FIDE nie egzekwuje zakazu. Amerykańska Federacja Szachowa ma możliwość odwołania się do FIDE o globalny zakaz dla zawodnika, ale według oficjalnych przedstawicieli FIDE nie wystąpili o taki zakaz.