Op 27 juli, tijdens de verkiezende Algemene Vergadering van de African Chess Confederation in Addis Abeba, ontving Benard Wanjala uit Kenia 25 stemmen en de zittende president, Tshepiso Lopang uit Botswana, 24. FIDE publiceerde het resultaat dezelfde dag en feliciteerde het nieuwe leiderschap, wat in de schaakpolitiek zo officieel is als het maar kan.
Vier dagen later schreef Lopang aan Wanjala om hem te informeren dat zij nog steeds president is.
De brief — onderwerp "URGENT," verkregen door World Chess en sinds donderdag in omloop onder Afrikaanse federaties — is vier pagina's lang, professioneel opgesteld, en weigert de overdracht op vier afzonderlijke gronden, wat drie meer is dan deze brieven gewoonlijk hebben. Het verdient aandacht, omdat het kantoor in kwestie 51 van de ongeveer 200 stemmen controleert die de volgende president van de wereldschaakbond zullen kiezen in Samarkand op 26-27 september. FIDE werkt volgens het principe één-federatie-één-stem, wat betekent dat de Seychellen precies even zwaar wegen als Duitsland, wat betekent dat Afrika het grootste stemblok op aarde is, wat betekent dat wie de briefhoofden van de ACC tekent voor de komende acht weken een van de meest gevierde mensen in de sport is. Elke campagne heeft een jaar besteed aan het opbouwen van relaties met het ACC-leiderschap. Maandagmiddag veranderde de identiteit van dat leiderschap met één stem. Donderdag veranderde het terug, althans volgens het briefhoofd.
Lopang's zaak verloopt als volgt. Er is een klacht ingediend bij de FIDE Kiescommissie waarin omkoping en procedurele fouten worden beweerd. Zolang die in behandeling is, is het resultaat sub judice. De ontbinding van het oude bestuur door de vergadering creëerde geen opvolger maar een vacuüm. De marge van één stem vereist een standaard van procedurele integriteit die het absolute benadert. Daarom blijft zij in functie in een "waarnemende hoedanigheid," met behoud van de bankrekeningen en de administratie, totdat de Commissie een definitieve, onherroepelijke beslissing neemt. Iedereen die dit proces probeert te bespoedigen, zal worden gemeld aan de Ethische en Disciplinaire Commissie.
Omdat de brief is geschreven in vloeiend sportrecht — een taal waarin "waarnemende hoedanigheid" zowel "beheerder" als "gijzelnemer" kan betekenen, afhankelijk van wie er spreekt — stuurden we hem naar een sportjurist met CAS-ervaring voor een vertaling in begrijpelijke taal. Een decennium in de schaakwereld levert je een adresboek vol uitstekende sportjuristen op, geen van allen vrijwillig verworven!
De vertaling: het indienen van een klacht en het bevriezen van een resultaat zijn twee verschillende dingen, en de brief doet het eerste terwijl het het tweede claimt. "Een bokser verliest een split decision en protesteert tegen de scorekaarten. Prima — daar zijn de scorekaarten voor," zei de jurist. "Wat de bokser niet mag doen, is de riem, de kassabonnen en de sleutels van de arena houden tot zijn laatste beroep is afgewezen. Het protest is procedure. Het in bewaring houden is de uitvinding." Niets in de FIDE Kiesregels, bevestigde de jurist, schort een bekendgemaakt resultaat op terwijl een klacht in behandeling is. De regels geven de verliezer een hoorzitting; de brief kent haar het gebouw toe.
Drie van de vier argumenten hebben problemen. Het vierde heeft een link.
Begin met sub judice. De FIDE Kiesregels hebben wel betrekking op continentale verkiezingen, en klachten moeten binnen twee weken worden ingediend, dus de klacht is tijdig. Wat de regels niet zeggen — nergens, en mensen hebben nu gekeken — is dat het indienen ervan het resultaat opschort. Sub judice is een doctrine over het niet beïnvloeden van procedures door publieke commentaar. Als het ook betekende dat de verliezer het kantoor houdt, zou elke verkiezing in de wereldwijde sport eindigen met de runner-up die een e-mail opstelt, en sommige zouden nooit eindigen.
Dan de omkopingsbeschuldiging, die de dragende muur van de brief is. De brief noemt geen afgevaardigde, geen gelegenheid, geen bewijs en geen bedrag. Het bedrag bestaat buiten de brief: volgens bronnen die bekend zijn met de klacht, is het beweerde bedrag $1.500. Of het daadwerkelijk is overgemaakt, is nu het probleem van de Kiescommissie.
Maar denk eens na over de rekenkunde. Het presidentschap van een 1500 jaar oude sport, een verkiezing waarnaar kandidaten vliegen in business class naar 51 hoofdsteden, een blok dat een kwart van het wereldwijde electoraat waard is — en de corruptiebeschuldiging in het middelpunt is vijftienhonderd dollar, ongeveer de kosten om een afgevaardigde naar Addis Abeba te krijgen. Schaak is er altijd van beschuldigd goedkoop te zijn. Het heeft zelden het papierwerk ingediend om dat te bewijzen.
Het derde argument is het vreemdst, omdat het stelt dat de ontbinding van het bestuur door de vergadering betekent dat er geen kantoor is om over te dragen — aangevoerd door Lopang als reden waarom zij het zou moeten houden. Een vacature, bezet.
En dan het precedent, waar Lopang een citaat verschaft. Het linkt naar FIDE's eigen verslag van de Chess South Africa-affaire. In dat geval, nadat Zuid-Afrika's olympische orgaan de nationale schaakbond in 2023 schorste, wachtte FIDE niet geduldig tot de zittende bestuurders zichzelf zouden regelen. Het benoemde een "Reverse Delegate," hield in november zelf nieuwe verkiezingen en installeerde een nieuw bestuur. Het oude bestuur spande een rechtszaak aan bij het Hof van Arbitrage voor Sport en werd in juni 2024 afgewezen — het bestuur had niet eens een quorum om zijn eigen advocaten te machtigen, een detail dat in een museum thuishoort. De zaak die Lopang aanhaalt als autoriteit voor een zittende president die blijft zitten, is de zaak waarin FIDE zittende bestuurders verwijderde die bleven zitten. Het is een monument voor hoe snel de federatie mensen de deur wijst.
Dat brengt ons bij de kalender, het enige document dat de andere vier pagina's verklaart. Een uitspraak in oktober is voor niemand iets waard. Een geschil dat in september nog open is, is veel waard, en de eis van de brief is daar precies op afgestemd: geen overdracht tot een definitieve, onherroepelijke beslissing. In het sportrecht betekent "onherroepelijk" CAS. CAS deed dertien maanden over Zuid-Afrika. De Kiescommissie zou dinsdag al kunnen beslissen en het zou niet uitmaken.
Dus wat nu? Drie wegen, geen ervan lang genoeg om oktober te halen. De eerste: de Kiescommissie beslist snel en erkent Wanjala, waarna Lopang ofwel toegeeft of in beroep gaat — en een beroep plaatst het geschil precies waar de brief het wil hebben, namelijk in behandeling.
De tweede: FIDE verliest geduld en opent de Zuid-Afrika-toolkit waarnaar Lopang behulpzaam heeft gelinkt — de Raad erkent het gekozen bestuur, de rekeningen en referenties volgen, en iedereen die zichzelf nog steeds waarnemend noemt, beheert een Gmail-adres. FIDE heeft aangetoond dit in weken te kunnen doen als het wil; hoeveel het wil, in een verkiezingsseizoen, is de werkelijk interessante variabele.
De derde weg is dat er niets wordt opgelost, en de vraag reist in fysieke vorm naar Samarkand: twee delegaties arriveren die hetzelfde continent van 51 stemmen claimen, en de zaak komt terecht bij de referentieprocedures van de Algemene Vergadering — handig beheerd door een organisatie waarvan het leiderschap zelf op de stemming staat. Totdat een van deze wegen wordt bewandeld, heeft elke campagne in de wereldschaak hetzelfde probleem: ze moeten Afrika het hof maken zonder te weten wie de telefoon van Afrika beantwoordt. De veilige zet is om beiden te vielen. Verwacht veel vleierij.
Vier jaar geleden in Chennai deed Wanjala mee voor hetzelfde kantoor en verloor met 29 tegen 11. Hij stuurde Lopang die dag een hoffelijk bericht: de afgevaardigden hadden luid en overtuigend gesproken, het kantoor droeg een enorme verantwoordelijkheid, en het zou de steun van alle belanghebbenden nodig hebben.
Dit jaar spraken de afgevaardigden met één stem, en het kantoor schreef terug.