W przededniu swojego flagowego Turnieju Kandydatów rozpoczynającego się na Cyprze, światowa organizacja szachowa FIDE musi przeprowadzić głęboki rachunek sumienia. To jasne.
W piątek Trybunał Arbitrażowy ds. Sportu (CAS) dokonał spektakularnej interwencji w sporze, który groził rozerwaniem FIDE od czasu, gdy Rosja rozpoczęła inwazję na Krym w 2014 roku.
Przez 12 lat Rosyjska Federacja Szachowa (CFR) – według CAS – nielegalnie organizowała wydarzenia szachowe pod rosyjską flagą na terytoriach okupowanych przez wojska rosyjskie, najpierw na Krymie, a po 2022 roku na obszarach Doniecka, Ługańska, Chersonia i Zaporoża.
Ukraińska Federacja Szachowa i jej zwolennicy, w tym GM Peter Heine Nielsen, głośno protestowali i w 2023 roku złożyli oficjalną skargę, zarzucając naruszenie suwerenności Ukrainy.
FIDE orzekło pozornie na ich korzyść, zgadzając się, że jej statuty zostały złamane, ale nałożyło na swojego rosyjskiego członka dwuletnie zawieszenie, które w wyniku apelacji zostało zmniejszone do marnej grzywny w wysokości 45 000 euro. Kara ta została uznana przez działaczy za nic innego jak wybielanie.
W piątek CAS dotarł do sedna tego sporu. W miażdżącym ultimatum skierowanym do Rosyjskiej Federacji Szachowej (CFR), sąd zastąpił łagodne upomnienie FIDE żądaniem natychmiastowego zaprzestania organizowania wydarzeń i sprawowania kontroli na okupowanej Ukrainie.
Niezastosowanie się do tego w ciągu 90 dni skutkować będzie zawieszeniem na okres do trzech lat.
To niezwykły rozwój wydarzeń, który wśród wielu komentatorów szachowych będzie postrzegany jako mile widziany nadzór nad zdominowaną przez Rosję FIDE. W Moskwie perspektywa Rosji bez międzynarodowo uznanej federacji szachowej będzie nie do pomyślenia.
Decyzja, datowana na 11 marca, ale opublikowana w piątek, stawia FIDE, której prezydent Arkady Dvorkovich jest byłym rosyjskim politykiem blisko związanym z Kremlem, w – używając szachowego żargonu – poważnym przypadku zugzwangu.
FIDE szybko przyjęło decyzję do wiadomości, wydając tymczasowe oświadczenie: „FIDE dokładnie przeanalizuje szczegóły i przeprowadzi konsultacje ze szwajcarskimi doradcami prawnymi oraz Komisją Konstytucyjną FIDE w celu określenia odpowiednich kroków wdrożeniowych zgodnie z Kartą FIDE.”
Federacja dodała: „FIDE pozostaje w pełni zaangażowane w poszanowanie decyzji Trybunału Arbitrażowego ds. Sportu i działanie w pełnej zgodności z Kartą i przepisami FIDE.”
Ale po piątkowym rozwoju wydarzeń FIDE musi działać.