Vào đêm trước Giải Candidates Tournament quan trọng khởi tranh tại Síp, cơ quan quản lý cờ vua thế giới FIDE phải tự vấn sâu sắc. Điều đó rất rõ ràng.
Vào thứ Sáu, Tòa án Trọng tài Thể thao (CAS) đã can thiệp ngoạn mục vào một tranh chấp đe dọa xé nát FIDE kể từ khi Nga bắt đầu xâm lược Crimea vào năm 2014.
Trong 12 năm qua, theo CAS, Liên đoàn Cờ vua Nga (CFR) đã tổ chức bất hợp pháp các sự kiện cờ vua dưới lá cờ Nga tại các vùng lãnh thổ mà quân đội Nga chiếm đóng, đầu tiên là Crimea và sau năm 2022 là các khu vực Donetsk, Luhansk, Kherson và Zaporizhzhia.
Liên đoàn Cờ vua Ukraine và những người ủng hộ, bao gồm GM Peter Heine Nielsen, đã phản đối kịch liệt và đệ đơn khiếu nại chính thức vào năm 2023, cáo buộc chủ quyền Ukraine bị vi phạm.
FIDE về cơ bản đã phán quyết có lợi cho họ, đồng ý rằng các quy chế đã bị vi phạm, nhưng chỉ đưa ra án phạt đình chỉ hai năm cho thành viên Nga, sau đó giảm xuống còn mức phạt 45.000 euro ít ỏi khi kháng cáo. Các nhà hoạt động coi hình phạt này chẳng khác gì một sự tẩy trắng.
Vào thứ Sáu, CAS đã đi vào trọng tâm của cuộc tranh cãi đó. Trong một tối hậu thư gay gắt gửi tới Liên đoàn Cờ vua Nga (CFR), tòa án đã thay thế cái vỗ nhẹ vào tay của FIDE bằng yêu cầu Nga ngay lập tức ngừng tổ chức các sự kiện và khẳng định quyền kiểm soát tại Ukraine bị chiếm đóng.
Nếu không thực hiện trong vòng 90 ngày, Nga sẽ phải đối mặt với lệnh đình chỉ lên tới ba năm.
Đây là một diễn biến phi thường mà nhiều nhà bình luận cờ vua sẽ coi là sự giám sát đáng hoan nghênh đối với FIDE do Nga thống trị. Tại Moscow, viễn cảnh Nga không có một liên đoàn cờ vua được quốc tế công nhận là điều không thể tưởng tượng nổi.
Quyết định, đề ngày 11 tháng 3 nhưng được công bố vào thứ Sáu, khiến FIDE, với chủ tịch Arkady Dvorkovich là một cựu chính trị gia Nga thân cận với Điện Kremlin, rơi vào—theo thuật ngữ cờ vua—một trường hợp zugzwang nghiêm trọng.
FIDE nhanh chóng thừa nhận quyết định này, với một tuyên bố tạm thời: "FIDE sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng các chi tiết và tiến hành tham vấn với luật sư Thụy Sĩ và Ủy ban Hiến pháp FIDE để xác định các bước thích hợp nhằm thực thi theo Hiến chương FIDE."
Liên đoàn nói thêm: "FIDE hoàn toàn cam kết tôn trọng các quyết định của Tòa án Trọng tài Thể thao và hành động tuân thủ đầy đủ Hiến chương và quy định của FIDE."
Nhưng sau diễn biến ngày thứ Sáu, FIDE phải hành động.