Schaakwereld in onzekerheid na chaotische en verwarrende stemming van FIDE over Rusland

Wat een puinhoop—er is geen andere manier om het te zeggen.

De Algemene Vergadering van FIDE ontaardde zondagavond in een klucht, toen afgevaardigden worstelden met de uiterst gevoelige kwestie of Russische en Wit-Russische teams opnieuw mochten deelnemen aan internationale teamcompetities, met hun nationale vlaggen en volksliederen.

Russische en Wit-Russische deelname was het hete hangijzer van de jaarlijkse bijeenkomst, voorgezeten door FIDE's Russische president Arkady Dvorkovich, die de 200 lidstaten van FIDE samenbrengt.

De kwestie Rusland/Wit-Rusland verdeelt de schaakwereld al bitter sinds, na de grootschalige invasie van Rusland in Oekraïne, de twee landen werden verbannen van internationale teamcompetities. Als gevolg daarvan zijn ze uitgesloten van een reeks spraakmakende evenementen, zoals de FIDE Olympiade.

De Schaakfederatie van Rusland, een van 's werelds grootste en machtigste nationale schaakorganisaties, heeft hard gewerkt om dat ongedaan te maken.

Een eerdere poging om het verbod op te heffen werd verworpen op de Algemene Vergadering van FIDE in 2024 in Boedapest. Afgevaardigden stemden echter in met een compromis dat deelname van zogenaamde 'kwetsbare groepen' toestond, waardoor kinderen onder de 18 en spelers met een handicap konden deelnemen als onderdeel van Russische of Wit-Russische teams.

Na dat besluit zagen functionarissen een opening. Die werd verder opengebroken toen een team Russen mocht deelnemen onder de naam 'Team FIDE' op het recente Wereldkampioenschap Vrouwen Team Schaak in Spanje.

De nieuwste poging van de CFR om het verbod van FIDE te laten schrappen was een motie die opriep tot volledige opheffing van de beperkingen in het hoogste besluitvormende orgaan van FIDE.

'We vragen de Algemene Vergadering om de gelijke status van ons herenteam binnen onze schaakfamilie te herstellen in overeenstemming met artikel 4.4 van de FIDE-statuten', zei CFR-afgevaardigde Dmitry Oleinikov tijdens de bijeenkomst.

Hij kreeg vocale steun van onder anderen de vooraanstaande vijfvoudig wereldkampioen GM Viswanathan Anand, nu een vice-president van FIDE.

Maar de motie kreeg ook felle kritiek en werd tegengewerkt door een reeks invloedrijke bonden, aangevoerd door Engeland, Ierland, Nederland en de VS. Er werd ook online geprotesteerd tegen het Russische standpunt en de manier waarop de bijeenkomst werd geleid.

Voordat de bijeenkomst begon, was FIDE al beschuldigd van het misleiden van afgevaardigden, nadat het op het laatste moment juridisch advies had verspreid dat het had ontvangen.

Juridisch Getouwtrek

Voorafgaand aan de stemming van zondag kregen afgevaardigden een kort memorandum toegestuurd, opgesteld door het Zwitserse advocatenkantoor Libra Law, ter attentie van FIDE's juridisch directeur Alexandr Martinov.

Het document beweerde dat het toelaten van Russische en Wit-Russische teams als neutralen 'in overeenstemming was met de nieuwste richtlijnen van het Internationaal Olympisch en Paralympisch Comité' en waarschuwde dat voortdurende uitsluiting als discriminerend zou kunnen worden beschouwd.

De memo werd gepresenteerd als een onafhankelijk juridisch advies, maar FIDE maakte niet bekend dat de auteur, de Zwitserse advocaat Claude Ramoni, sinds ten minste 2019 het (momenteel geschorste) Russisch Olympisch Comité heeft vertegenwoordigd.

Toen het tot de stemming kwam, werd de controversiële motie van Rusland aangenomen met 61 stemmen voor en 51 tegen. Was het een overwinning?

Wat volgde, vertroebelde de zaak alleen maar.

Een tweede motie, voorgesteld door de FIDE-Raad, werd ook aangenomen met 69 tegen 40 stemmen. De bewoording was anders en meer afgezwakt. De ene was een volledige herintroductie, de andere vereiste dat FIDE overleg zou plegen met het Internationaal Olympisch Comité (IOC) over de exacte protocollen en dat de betreffende teams alleen als neutralen mochten deelnemen.

Dit werd een struikelblok. Later werd erop gewezen dat de twee beleidswijzigingen tegenstrijdig waren en dat niet duidelijk was welke motie voorrang moest krijgen.

Heeft de Russische delegatie en haar aanhangers binnen FIDE hier een strategische fout gemaakt?

Een Overwinning Voor Rusland?

Op dit moment claimen de voorstanders van het opnieuw toelaten van Russische en Wit-Russische teams tot internationale competities een overwinning en hopen ze hun vlaggen te zien wapperen tijdens de evenementen van volgend jaar. Op de website van FIDE staat dat de Algemene Vergadering de terugkeer van alle teams heeft gemandateerd, hoewel het verschilpunten erkent.

Er staat: 'De FIDE-Raad zal onmiddellijk overgaan tot de punten van consensus die in beide resoluties zijn gevonden, in overeenstemming met de aanbevelingen van het IOC en de meest recente richtlijnen van de Olympische Top over toegang tot sport en politieke neutraliteit.'

Russische en Wit-Russische vlaggen en volksliederen zullen nu zeker verschijnen bij jeugdevenementen. FIDE stelt ook dat de beperkingen op het houden van officiële FIDE-evenementen in Wit-Rusland zijn opgeheven.

Het prima facie resultaat werd ook in Moskou gewaardeerd. Dmitry Peskov, perssecretaris van Vladimir Poetin en voorzitter van de Raad van Toezicht van de Schaakfederatie van Rusland, gaf een verklaring waarin hij de uitkomst publiekelijk verwelkomde.

Maar onze interpretatie van de bijeenkomst is dat het niet zo eenvoudig was. Onder de voorwaarden van de tweede resolutie zal FIDE op de kwestie moeten terugkomen en met het IOC moeten verduidelijken of teams van de twee uitgesloten bonden hun vlaggen en volksliederen mogen gebruiken.

Er werden ook vragen gesteld—en mogelijk wordt erop teruggekomen—over de geldigheid van de twee stemmingen, nadat de CFR voorstelde dat ze in het geheim werden gehouden. Dat gebeurde ook, na een voorafgaande stemming, maar later werd gesuggereerd dat de FIDE-statuten dat verbieden.

Was Het Bindend?

Tijdens de bijeenkomst leken afgevaardigden in verwarring over de weg vooruit en lieten het uiteindelijk onopgelost.

Toen Dvorkovich de Griekse afgevaardigde Georgios Makropoulos om zijn mening vroeg, zei deze: 'Voor mij, meneer de voorzitter, is het duidelijk dat de aanbeveling van FIDE meer stemmen heeft gekregen dan de andere, dus het is duidelijk dat deze is aangenomen.'

Maar Shaun Press, de afgevaardigde van Papoea-Nieuw-Guinea, greep vervolgens in om te zeggen dat beide stemmingen in feite ongeldig waren, omdat het FIDE-Handvest (de effectieve spelregels van FIDE) bepaalt dat stemmingen openbaar moeten zijn, niet geheim, tenzij een meerderheid van 75 procent voor het besluit tot een geheime stemming wordt bereikt.

Press zei: 'Op dit punt geloof ik dat het risico bestaat dat, omdat deze stemmingen in het geheim zijn gehouden, ze onder het FIDE-Handvest op dit moment feitelijk ongeldig zijn.'

Roberto Rivello, voorzitter van de Constitutionele Commissie die het FIDE-Handvest interpreteert, zei dat de stemmingen niet bindend waren en slechts een 'algemene politieke toespraak' vormden. Hij zei dat het voorstel dat de meeste stemmen krijgt, het voorstel is dat moet worden goedgekeurd.

Ondanks dat hem werd gevraagd te reageren, ging Rivello niet direct in op Press' punt dat beide stemmingen mogelijk ongeldig waren.

Malcolm Pein, de afgevaardigde van de Engelse Schaakbond, voegde toe: 'Ik wil alleen dit basispunt maken: we hebben 141 afgevaardigden die over beide resoluties stemmen en we hebben er niet 50 procent op gekregen. 69 is niet eens 50 procent.'

David Hater, de afgevaardigde van de Amerikaanse Schaakbond, was het daarmee eens en noemde de twee resoluties tegenstrijdig en 'wederzijds uitsluitend'.

Het lijkt erop dat er geen plan was voor wat er moest gebeuren als beide resoluties werden aangenomen. De bijeenkomst werd gedwongen een pauze in te lassen terwijl juridisch advies werd ingewonnen over wat te doen.

Toen het terugkeerde naar de kwestie, raakte de bijeenkomst opnieuw verstrikt in procedures.

Dvorkovich diende een nieuwe stemming in, waarbij afgevaardigden moesten kiezen tussen het aannemen van de stemming van de FIDE-Raad of het uitschrijven van een tweede stemming tussen de twee resoluties.

Dvorkovich kreeg echter tegenstand toen Pein ingreep om de stemming te stoppen.

De vertegenwoordiger van Engeland zei tegen de bijeenkomst: 'Zelfs de populairste resolutie kreeg 69 stemmen van de bijna 200 lidstaten en dit hele proces voelt als absolute chaos, zeer onbevredigend en ik weet niet zeker of het constitutioneel is. Daarom zullen ikzelf en vele andere collega's helemaal niet stemmen over deze volgende optie.'

Tegen die tijd duurde de bijeenkomst al vijf uur en vielen afgevaardigden af—waardoor het onmogelijk werd om nog een stemming te houden. Dvorkovich leek gefrustreerd.

De president zei: 'Mijn suggestie is, misschien klinkt het volkomen stom en vreemd, maar ik denk dat de enige legale manier op dit punt is om te beschouwen dat beide stemmingen volledig legaal en geldig waren. Er zijn dus twee verschillende besluiten genomen met een meerderheid.'

Hij zei dat FIDE op de kwestie zou moeten terugkomen.

'We zullen met het IOC moeten overleggen voor het definitieve besluit over de voorwaarden van de deelname van Rusland en Wit-Rusland,' voegde hij eraan toe.

Is de kwestie dus dichter bij een oplossing gekomen? Het lijkt van wel, maar in werkelijkheid is er nog steeds de dreigende vraag of vlaggen en volksliederen zullen worden toegestaan.

En hoe zullen de bonden die hiertegen zijn, reageren? Zullen ze een harde lijn volgen wanneer Russische en Wit-Russische symbolen op toernooien verschijnen? Zullen er boycots volgen?

Eén ding is echter zeker: we hebben nog niet het laatste van deze kwestie gehoord.