Gần đây, mặt trận các kỳ thủ công khai cãi vã với FIDE đã yên ắng—nhưng như mọi khi với trò chơi điên rồ này, những vấn đề chưa được giải quyết luôn âm ỉ không xa bề mặt.
Và điều đó lại được chứng minh trong vài ngày qua khi FIDE hứng thêm một đòn nữa, lần này từ hai kỳ thủ hàng đầu thế giới. Đối với một cơ quan quản lý thể thao, đó không phải là một hình ảnh đẹp.
GM Magnus Carlsen và GM Hikaru Nakamura đều đã gửi những lời chỉ trích về phía FIDE từ bên lề sự kiện Freestyle Chess mới nhất, đang diễn ra ở Nam Phi.
Mâu Thuẫn Sâu Hơn?
Đây có thể không phải là ngẫu nhiên, do sự ác cảm trước đây giữa FIDE và Freestyle Chess. Rốt cuộc, Freestyle dường như đã thách thức quyền lực của FIDE vào năm ngoái khi cố gắng thiết lập giải vô địch thế giới riêng. Nếu bạn đang thắc mắc ai đứng sau dự án Freestyle này; nó được thành lập bởi doanh nhân người Đức Jan Henric Buettner, cùng với Carlsen.
Cuộc cãi vã mới nhất do Carlsen khơi mào và Nakamura hùa theo—và không phải không có lý—xoay quanh vấn đề vòng loại cho giải đấu FIDE Candidates quan trọng. Tám kỳ thủ cạnh tranh để thách đấu Nhà vô địch Thế giới có nên bao gồm tám kỳ thủ có rating cao nhất muốn tham dự?
Carlsen và Nakamura dường như nghĩ vậy. Và họ không đơn độc.
Tuy nhiên, đó không phải là những gì luật lệ quy định. Năm nay Nakamura là kỳ thủ duy nhất vượt qua vòng loại nhờ rating, hiện đang ở mức 2810. Sau Carlsen, anh là kỳ thủ có rating cao nhất thế giới và là người duy nhất khác hiện trên 2800.
Chắc chắn anh ấy nên đến FIDE Candidates và cạnh tranh quyền thách đấu danh hiệu thế giới của GM Gukesh D (danh hiệu mà Carlsen để lại sau một cuộc cãi vã khác với FIDE)? Đúng vậy. Mọi người đều đồng ý.
Nhưng nó không đơn giản như vậy. Nakamura cần phải thực hiện một nhiệm vụ nhỏ của riêng mình để tích lũy đủ số ván đấu nhằm đáp ứng yêu cầu 40 ván của FIDE.
Mọi Chuyện Trở Nên Điên Rồ
Carlsen cho rằng điều này là không cần thiết, và anh cũng lo ngại về những kỳ thủ khác trong top tám đã bỏ lỡ cơ hội.
“Việc Nakamura đi khắp nơi chơi những giải đấu—như chính anh ấy gọi, ám chỉ điều tôi đã nói nhiều năm trước, các giải đấu Mickey Mouse để đủ điều kiện tham dự Candidates, để chơi 40 ván mà FIDE yêu cầu.
"Tôi nghĩ điều đó hoàn toàn… thật điên rồ. Thật vô lý, tại sao lại yêu cầu một người rõ ràng đủ giỏi để chơi ở Candidates, tại sao lại yêu cầu anh ấy chơi những giải đấu mà anh ấy thực sự không có thời gian? Chà, bạn muốn có những kỳ thủ giỏi nhất ở Candidates và anh ấy rõ ràng là một trong số họ."
Những bình luận của Carlsen đã làm sống lại cuộc tranh luận về cách các kỳ thủ lọt vào Candidates, nơi được cho là cuộc hội ngộ của những tinh hoa thực sự. Chẳng phải tất cả các suất nên được trao dựa trên rating sao? Để Candidates đảm bảo có những kỳ thủ hàng đầu cạnh tranh?
Hiện tại có nhiều con đường khác nhau để vượt qua vòng loại, bao gồm chiến thắng FIDE Grand Swiss, hoặc đứng thứ ba tại FIDE World Cup. Nhưng liệu quy trình vòng loại đa dạng (và cực kỳ phức tạp) này có tạo ra kết quả tốt nhất?
Các GM Vincent Keymer, Arjun Erigaisi và Alireza Firouzja—ba kỳ thủ mà mọi người đều muốn thấy đến Cyprus vào năm tới—sẽ đều bỏ lỡ. Đặc biệt, Keymer đã có phong độ xuất sắc trong năm nay nhưng không thể vượt qua vạch đích ở những sự kiện quan trọng cho Candidates.
Không phải ai cũng có thể có mặt, như CEO của FIDE Emil Sutovsky đã chỉ ra trên X.
Ông nhắm vào những bình luận của Carlsen, nói: "'Rõ ràng đủ giỏi' là một định nghĩa tồi để chọn một kỳ thủ vào FIDE Candidates. Trừ khi chúng ta quay lại hệ thống wild card ở Candidates (không dưới sự giám sát của tôi!), nó không thể hoạt động.
"'Anh ấy thực sự không có thời gian' thì đáng báo động hơn. Thật sao? Chúng ta đang nói về vòng loại cho giải đấu quan trọng nhất trong hai năm.
"Làm thế nào mà một chuyên gia hàng đầu, người được cho là vượt qua vòng loại bằng rating chứng tỏ anh ấy vẫn là một chuyên gia hàng đầu, lại không có thời gian? Điều đó sai ở nhiều cấp độ.
"Các yêu cầu thực ra rất khiêm tốn – và nhìn lại thì quá khiêm tốn, dễ bị lợi dụng. Lỗi của chúng tôi. Nhưng gọi yêu cầu thực sự chơi cờ là 'điên rồ' thì mới là điên rồ."
Sutovsky là một quan chức thích bảo vệ tổ chức của mình—và các quyết định mà ông tham gia—một cách mạnh mẽ.
Đáng chú ý, Sutovsky đã nói rằng ông sẽ chuyển sang "loại bỏ" hoàn toàn con đường rating.
"Trong tương lai, tôi sẽ đệ trình một đề xuất, loại bỏ hoàn toàn suất rating cho Candidates-2028. World Cup, Grand Swiss, FIDE Circuit, và bây giờ là Total World Championship Tour sẽ là những con đường để vượt qua vòng loại."
Có lẽ, đó không phải là phản ứng mà Carlsen mong đợi.
Đó là lúc Nakamura nhảy vào, sử dụng phương tiện ưa thích của mình: những bài nói dài dòng trên YouTube. Nhưng như mọi khi, anh đưa ra một số điểm xuất sắc.
Nakamura công kích Sutovsky, nói rằng ông ta hành xử thiếu chuyên nghiệp khi công khai chỉ trích cả anh và Carlsen trên mạng xã hội, và cũng chỉ ra (một lần nữa) rằng anh kiếm được nhiều tiền từ sáng tạo nội dung hơn là cờ vua cổ điển và nói rằng đó là thất bại của FIDE.
"Nếu bạn là CEO, hãy làm công việc của bạn. Kiếm thêm nhiều nhà tài trợ," anh nói.
Nỗi Bực Dọc Của Nakamura
Nakamura tiếp tục nói rằng chính lãnh đạo của FIDE đã đẩy Carlsen ra đi và bây giờ cũng đang chống đối anh.
"Có cảm giác như ông ta [Sutovsky] luôn cố gắng chống đối Magnus hoặc tôi," Nakamura nói.
Theo Nakamura, "môi trường thù địch" do FIDE tạo ra là lý do chính khiến anh không có ý định tiếp tục chơi nhiều cờ vua cổ điển.
"Tôi không cần phải đối phó với những chuyện vô nghĩa này," anh nói, thêm vào: "Tại sao tôi lại muốn làm bất cứ điều gì với FIDE?"
Vậy là thế giới cờ vua lại chiến tranh. Việc nó bắt nguồn từ Nam Phi, nơi Freestyle Chess Tour đang khởi động lại, có thể là trùng hợp hoặc không. Nhưng rõ ràng có điều gì đó đang diễn ra trong hậu trường.
Điều tốt đẹp gì đến từ việc này?
Carlsen và Nakamura dường như đang có quan hệ tương đối tốt gần đây.
Ít nhất, họ đều đang hát cùng một bài hát về vấn đề này. Thật tốt khi thấy điều đó (mặc dù chúng tôi rất thích sự cạnh tranh của họ!).